|
door
Ab Borgman
Welkom
Magazine, nr 5, voorjaar/zomer 2000
Zitten: we doen het zo'n
70% van de dag, maar staan er nauwelijks bij stil. Toch is goed zitten nog
een hele kunst. Het veronderstelt niet alleen goed ontworpen zitmeubelen,
maar ook de nodige discipline als het gaat om de eigen zithouding.
Onderzoeker en industrieel ontwerper Harrie Staarink (1946) doet al ruim
25 jaar onderzoek naar het fenomeen zitten en schreef er een boek over met
praktische tips en heldere uitleg. Welkom Magazine zocht de auteur op. Een
vraaggesprek over De kunst van het zitten.
'De moderne mens brengt een steeds groter
deel van zijn tijd zittend door. Dat gebeurt meestal zonder er bij na te
denken. Zelfs het kiezen van zitmeubelen doen we in veel gevallen zonder
precies te weten wat zitten nu eigenlijk is. Dat is jammer. Want die
onwetendheid gaat maar al te vaak ten koste van het zitcomfort en draagt
niet zelden bij aan een verkeerde belasting van het lichaam, met alle
gevolgen van dien. Ik wil dat mensen zich bewust worden van en begrijpen
wat er allemaal komt kijken bij iets zo vanzelfsprekends als zitten. Ik
wil ze de nodige theoretische bagage meegeven en helpen die kennis in de
praktijk toe te passen bij het kiezen van de juiste stoel of zitbank én
het vinden van de juiste zithouding. Dat is mijn missie'.
Staarink spreekt met de bevlogenheid die
ooit zo kenmerkend was voor zijn generatiegenoten. Maagdenhuis, Club van
Rome, wereldverbeteraars: industrieel ontwerpen is in die dagen een jonge
studierichting die goed in het tijdsbeeld past. 'Helpen de problemen van
mensen op te lossen en daartoe de hulpmiddelen, gereedschappen bedenken.
Geen behoeftes creëren, maar goede dingen doen, daar ging het om', zegt
hij nu terugkijkend.
Via een bevriende fysiotherapeut komt
Staarink in contact met de Stichting Revalidatie Research. Het zijn de
beginjaren van de elektrische rolstoel. Primitief nog, simpele motoren op
feitelijk handbewogen modellen. Ongeschikt om de hele dag in te zitten: 'Dat
wilden we verbeteren.'
Het is de start van een jarenlange
speurtocht naar de perfecte rolstoel. Hij doet onderzoek en ontwikkelt
voor de GMD een keuringsprotocol voor rolstoelen dat niet alleen aandacht
heeft voor de technische duurzaamheid, maar vooral de functionaliteit van
dit voor velen zo onmisbare hulpmiddel centraal stelt. Als docent van
arbeidsdeskundigen verdiept hij zich bovendien in de biomechanica. De
laatste jaren is hij werkzaam als freelance onderzoeker en ontwerper.
Daarnaast verzorgt hij cursussen en lezingen.
Bewegen
In De Kunst van het zitten geeft
Staarink talloze adviezen voor een verantwoorde zithouding en de keuze van
goede zitmeubelen. Maar op de vraag wat nou de beste zithouding is en hoe
de ideale stoel er uitziet, geeft hij geen eenduidig antwoord.
'Dat kan ook niet, want of een stoel
voldoet, hangt altijd af van het doel waarvoor deze wordt gebruikt en de
hoeveelheid tijd die we erop doorbrengen. Het zitten in een ontspannen
zithouding vraagt immers om een andere ondersteuning dan het zitten in een
actieve houding. Bovendien hebben mensen de neiging om veel te lang in
één houding blijven zitten. Daar kan het lichaam slecht tegen. Een
simpele kruk kan soms functioneler zijn dan een comfortabele bureaustoel,
want deze stimuleert beweging en dat is goed voor het lichaam.'
Voelen
In zijn boek legt Staarink uit dat
zitmeubelen niet alleen een zit-, maar ook een belangrijke sociale functie
hebben. Ze kunnen macht uitstralen, of de rijkdom of 'lifestyle' van de
bezitter onderstrepen. Vorm is dan soms belangrijker dan de
zitfunctionaliteit. De Troon in de Ridderzaal is er een goed voorbeeld
van, maar ook in de doorsnee woonkamer wordt bij de aanschaf van
bijvoorbeeld een bank te weinig naar het zitcomfort en te veel naar
'design' gekeken, meent Staarink.
'In mijn boek noem ik de woonkamerbank een
wolf in schaapskleren. De moeilijkheid is, dat je door alleen te kijken
nauwelijks kunt inschatten of een bank functioneel is. Je moet er dus echt
op gaan zitten. Bovendien hebben we de neiging discomfort meteen te
compenseren door onze houding aan te passen. Zo lijkt elke bank op het
eerste gevoel goed te zitten, zeker na een lange dag struinen over de
woonboulevard.'
Maar wat is dan wel de juiste aanpak? 'Een
stoel of bank moet je vóelen! Neem daarom ruim de tijd om een zitmeubel
uit te proberen en doe dat bijvoorkeur aan het begin van de dag. Let erop
dat je (ook zonder extra kussens) een goede steun hebt in de lendenen en
je buik niet in de knel komt. Verder mag een zitmeubel niet zó diep
zitten dat je met je bekken niet bij de rugleuning kunt komen. Dat levert
bijna altijd een verkeerde houding op. Ga niet alleen in de hoeken van de
bank zitten, maar ook in het midden, daar komt de houding het best tot
uitdrukking. Let er verder op dat je gemakkelijk uit het zitmeubel kunt
opstaan. Een goede stoel of bank is immers altijd een compromis tussen
lekker zitten en er goed uit kunnen komen'.
'Koop je samen een bank', vervolgt Staarink,
'en is je partner bijvoorbeeld een stuk kleiner dan je zelf bent, laat de
kortste persoon dan de zitdiepte testen. Ben je op zoek naar een wat
stugger zitmeubel, laat dan degene met het minste zitvlees het oordeel
vellen.'
Beter te hoog
Staarink haalt uit zijn atelier een sobere
stoel op vier stalen poten tevoorschijn. Zitting en rugleuning zijn
gemaakt van voorgevormde kunststof. Wie in een actieve houding op de stoel
gaat zitten, merkt meteen dat rug en zitvlak als het ware door de stoel
omsloten worden.
'Deze stoel is bedoeld voor de werk- en
eetkamer. Typisch een ontwerp dat je stimuleert een actieve zithouding aan
te nemen en het lichaam daarin optimaal ondersteunt. Door de profilering
van zitting en rugleuning ontstaat een groter contactoppervlak en dus een
betere verdeling van de druk op het lichaam. Daarnaast heeft de stoel
zachte, aflopende randen, dat voorkomt irritatie op de rug en aan de
onderbenen. Verder is de stoel in hoogte verstelbaar. Daarmee wordt voor
mensen van verschillende lengte toch telkens een optimale ondersteuning
van de onderbenen bereikt. Dat verhoogt niet alleen de comfortbeleving,
maar ontlast ook rug en bekken. Daarom kun je, als een stoel niet in
hoogte verstelbaar is, beter een beetje te hoog dan te laag gaan zitten.'
Creatief
Niet meer in de werkplaats, maar inmiddels
in de studio van de fotograaf staat Staarinks prototype van een zitbank
voor de woonkamer. Een meubelfabrikant heeft het ontwerp in productie
genomen en een warenhuis en enkele meubelverkopers brengen de bank vanaf
mei 2000 op de markt.
'De zitbank oogt behoorlijk modern en
trendy, niet iedereen zal het ontwerp daarom mooi vinden. Maar daarin ligt
ook niet de kracht. De zitbank is primair ontworpen op een goede
maatvoering en een juiste zithouding. Het leuke is bovendien dat de
gebruiker er creatief mee kan omgaan. Zo zijn de armleuningen verstelbaar
en veranderbaar. Daarmee geef je deze zitbank niet alleen telkens een
ander uiterlijk, maar wordt het ook mogelijk om op verschillende manieren
op de bank te gaan zitten - uiteraard in een goede zithouding.'
Bekroning
Ook de rolstoel heeft nog steeds Staarinks
aandacht. 'Sinds het schrijven van het boek heb ik nog veel bijgeleerd. Zo
is voor een goede zithouding een ontspannen stand van het hoofd op de romp
erg belangrijk. Daartoe is een juiste ondersteuning van de rug van groot
belang. Ik weet nu hoe je die rug moet ondersteuning en hoe je dit
concreet naar een ontwerp kunt vertalen. Ik ga het toepassen in een
rugleuning voor een rolstoel. Het principe is zo simpel als het maar zijn
kan en raakt de essentie van het zitten. Het is echt het ei van Columbus.
Ik werk nu aan een prototype. Alle inzichten van vele jaren onderzoek zijn
erin verwerkt. Functioneel is het ontwerp volkomen logisch, met eenvoudige
individuele instelmogelijkheden die simpel zijn te bedienen. Een rolstoel
waarin iedereen comfortabel kan zitten en die volgend jaar op de markt
moet komen. Die rugleuning heeft, denk ik, alles in zich om een nieuwe
standaard te worden. Dat zou de bekroning zijn van een ideaal waaraan ik
al dik vijfentwintig jaar werk. Ja, de missie eindelijk voltooid.'
Bron: © Welkom Magazine voorjaar/ zomer
2000
Auteur: Ab Borgman
Reprinted by permission
<terug>
|
